Je kijkt goed naar een garnaal en ziet er iets op zitten dat er niet hoort. De eerste neiging is meteen behandelen. Wacht even: onder het woord “parasieten” vallen zes heel verschillende dingen, en niet elk daarvan is een ziekte. Sommige vragen alleen om observatie, andere wijzen op een waterprobleem, en maar een paar zijn echt gevaarlijk.
Een meelifter is niet altijd een parasiet
Veel organismen leven gewoon op het oppervlak van een garnaal. Ze eten micro-organismen en deeltjes organisch materiaal, niet de garnaal zelf. Hoeveel schade ze doen, hangt af van drie dingen: hoeveel het er zijn, waar ze precies zitten en in welke conditie de garnaal is.
Zulke meelifters komen heel vaak voor. In één onderzoek naar 900 gekweekte Neocaridina droegen drie op de vier dieren er minstens één.
Zes dingen die je kunt zien
| Wat je ziet | Wat het is | Hoe ernstig |
|---|---|---|
| 1. Witte bewegende “wormpjes” op de neus en aan de basis van de voelsprieten | Scutariella, kleine platwormen | in kleine aantallen meestal onschuldig; een zoutbad verwijdert ze |
| 2. Een langere, cilindervormige worm op de poten, de voelsprieten of onder het achterlijf | Holtodrilus, verwant aan bloedzuigers maar geen bloedzuiger | het aantal telt: enkele doen geen kwaad, veel beschadigen de kieuwen |
| 3. Wit of grijzig “pluis” op het pantser en de poten | kolonies eencelligen (Vorticella) | een signaal: te veel organisch afval in het aquarium |
| 4. Geelgroene draden of een “borsteltje” onder het achterlijf | Cladogonium, een alg en geen schimmel | ernstig: groeit in het pantser en is niet altijd te genezen |
| 5. Een klein kreeftachtig diertje op de zijkant van het kopborststuk, één of twee | Tachaea, een echte parasiet | ernstig, maar in aquaria zeer zeldzaam |
| 6. Melkwitte spieren onder het pantser | een symptoom, geen diagnose | hangt af van de oorzaak |
In onze eigen praktijk zijn we de eerste, de derde en de vierde tegengekomen. De andere komen in aquaria veel minder vaak voor.
1. Witte wormpjes op de kop
Halfdoorzichtig, langwerpig en beweeglijk. Ze zitten op de neus en aan de basis van de voelsprieten. Hun eitjes zie je als witte puntjes op de zijkant van het kopborststuk, in de kieuwholte.
Foto: R. Maciaszek, CC BY 4.0, bijgesneden
Dit is het eenvoudigste geval: een kort zoutbad helpt (hoe je dat doet, lees je hieronder). In onze ervaring vallen de wormpjes binnen één à twee seconden af, en vijf tot tien seconden in de oplossing is genoeg.
Eén bad is niet genoeg. Zout verwijdert de volwassen wormpjes, maar de eitjes in de kieuwholte blijven zitten en daaruit komen nieuwe. Blijf de garnaal dus in de gaten houden en herhaal het bad na een paar dagen, tot er geen wormpjes meer verschijnen.
Na een vervelling blijven wormpjes en eitjes op het oude huidje achter en verspreiden ze zich van daaruit. Haal tijdens de behandeling de vervellingshuidjes weg.
2. Een worm op de poten
Een cilindervormig lijf met een zuignap aan het eind. Hij eet kleine diertjes en organisch materiaal op het oppervlak van de garnaal. Enkele exemplaren doen geen kwaad. Het wordt erg als het er veel zijn: ze kruipen in de kieuwen en hinderen het bewegen.
Foto: R. Maciaszek, CC BY 4.0, bijgesneden
3. Wit pluis
Dit is geen schimmel, maar vastzittende eencelligen. Onder vergroting zie je kleine “klokjes” op steeltjes. Ze eten niet van de garnaal, maar hun verschijnen wijst op te veel organisch afval: voerresten, vuile bodem, overbevolking.
Een kort zoutbad haalt het pluis vaak weg, maar niet altijd en niet voorgoed. Blijft de oorzaak, dan komt het terug. Het belangrijkste is hier dus minder voer, een schone bodem en goede beluchting; het bad is alleen een hulpmiddel.
4. Een groen plukje onder het achterlijf
De meest voorkomende verwarring. Het wordt “groene schimmel” genoemd, maar het is een alg. En het wordt makkelijk voor eitjes aangezien. Het verschil: eitjes zijn rond, gelijkmatig en los van elkaar; de alg bestaat uit draden en vertakt pluis.
Foto: R. Maciaszek, CC BY 4.0, bijgesneden
Trek het plukje er niet af: de alg groeit in het pantser en je verwondt de garnaal. Na een vervelling kan het op dezelfde plek terugkomen.
Wat je kunt doen:
- Zet de garnaal meteen apart van de andere.
- Zoutbaden. In onze praktijk zijn garnalen na vijf tot zeven baden hersteld. Eerlijk gezegd lukt dat in ongeveer de helft van de gevallen.
- “Zwart water”. Sommige liefhebbers maken een sterk aftreksel van elzenproppen of catappabladeren, zo donker dat het water kleurt, en houden de garnaal er enkele weken in. Zelf hebben we dit niet geprobeerd, maar klanten hebben ons verteld dat het helpt.
5. Een kreeftachtig diertje op de zijkant
Een klein kreeftachtig diertje dat zich aan de zijkant van het kopborststuk heeft vastgezet. Het is een echte parasiet, geen meelifter. In aquaria is het zeer zeldzaam: het komt vooral voor bij garnalen uit natuurlijke wateren.
6. Melkwitte spieren
Het lichaam onder het pantser wordt ondoorzichtig en wit. Dit is niet één ziekte. De oorzaak kan zuurstofgebrek zijn, overbevolking, een plotselinge verandering van omstandigheden of een infectie.
Is één garnaal wit geworden, observeer dan. Worden ze de een na de ander wit, dan zit de oorzaak in het water of in een infectie, en begin je met een watertest.
Zo doe je een zoutbad
- Neem een kopje water uit het aquarium (ongeveer 250 ml), niet uit de kraan, zodat temperatuur en waterwaarden gelijk blijven.
- Los er één afgestreken eetlepel (ongeveer 15 g) zout zonder toevoegingen in op: aquariumzout of gewoon niet-gejodeerd zout. Roer tot er geen kristallen meer zijn.
- Vang de garnaal met een netje en laat hem in het netje in de oplossing zakken.
- Houd hem er vijf tot tien seconden in. Wormpjes op de kop vallen bijna meteen af.
- Zet de garnaal terug in het aquarium. Giet het zoute water in de gootsteen, niet in het aquarium.
Belangrijk:
- Een bad duurt seconden, geen minuten. Te lang is gevaarlijker dan te kort.
- Geef geen bad aan een garnaal die net verveld is of die erg zwak is.
- Caridina garnalen zijn gevoeliger voor zout: maak de oplossing voor hen zwakker.
- Doe nooit zout in het aquarium zelf: het bad doe je alleen in een apart kopje.
Wat je in elk geval doet
- Behandel niet “voor de zekerheid”. Er bestaat geen enkel middel tegen alles wat hierboven staat.
- Zet de garnaal apart en observeer, maar alleen als de aparte bak hetzelfde water, dezelfde temperatuur en beluchting heeft. Verhuizen naar slechte omstandigheden is erger dan samenleven met een meelifter.
- Maak foto's vanaf dezelfde kant en vergelijk ze na een paar dagen en na een vervelling.
- Controleer het aquarium: voerresten, het filter, de beluchting, ammoniak en nitriet. Wit pluis en witte spieren beginnen meestal hier. De basis staat in onze verzorgingsgids voor Neocaridina.
Wat je niet moet doen
- Giet geen vismedicijnen in het aquarium. Veel ervan bevatten koper, en koper is dodelijk voor garnalen.
- Trek het groene plukje er niet af en schraap wormpjes niet weg met de hand of een pincet.
- Zet geen nieuwe garnalen in een aquarium waar iets onverklaarbaars op de dieren groeit.
Hoe je ze niet binnenhaalt
De meeste meelifters komen in het aquarium met nieuwe garnalen en planten. De beste bescherming is een aparte bak waarin nieuwkomers twee tot vier weken onder observatie blijven.
Macrofoto's: R. Maciaszek, uit Maciaszek et al. (2023), Animals 13(10), 1616, onder licentie CC BY 4.0; de beelden zijn bijgesneden.
Reacties (0)
Er zijn geen reacties voor dit artikel. Wees de eerste die een bericht achterlaat!